Kcynia

Położenie:
Ośrodek rolniczo-usługowy na Pojezierzu Gnieźnieńskim, na południe od Nakła nad Notecią. Południowym skrajem miasta płynie Kcynka, dopływ Noteci.

Historii:
We wczesnym średniowieczu był tu gród obronny, położony na górującym nad okolicą wzgórzu morenowym. Wg tradycji Stanisław Herman ufundował tu jeden z kościołów pod wezwaniem św. Idziego, wznoszonych jako dziękczynienie za narodziny syna Bolesława Krzywoustego. Miasto lokowane w 1262 r. Od XIV w. Kcynia była siedzibą powiatu, obejmującego historyczny obszar Pałuk. W 1441 uzyskała potwierdzenie praw miejskich. Była ośrodkiem klucza dóbr królewskich. Mieszkańcy utrzymywali się z rzemiosła (zwłaszcza garncarstwa i szewstwa), drobnego handlu i pracy na roli. W 1772 r. Kcynia znalazła się pod zaborem pruskim; w latach 1807-15 była w Księstwie Warszawski, później ponownie należała do Prus. Niemiecka nazwa miasta brzmiało Exin. W 1848 r. pod Kcynią doszło do potyczki Prusaków z powstańcami, którzy podjęli nieudaną próbę opanowania miasta.
Kcynia jest ośrodkiem kultury ludowej regionu Pałuk. Miejscowi twórcy znani są m.in. z koronkarstwa i rzeźbiarstwa. W 1962 r. z okazji 700-lecia miasta, otwarto Izbę Muzealną Pałucką.

Warto zwiedzić:
- późnobarokowy dawny zespół klasztorny Karmelitów. Kościół Wniebowzięcia NMP wzniesiony w 1788-90. Trzynawowy, z dwiema wieżami. Wewnątrz wyposażenie głównie późnobarokowo-klasycystyczne z końca XVIII w., późnogotycki krucyfiks z pierwszej połowy XVI w., neobarokowa polichromia z 1964 r. Ponadto zespół klasztorny obejmuje skrzydło dawnego klasztoru i otoczony krużgankiem z kaplicami dziedziniec odpustowy. W krużganku, zwanym kalwarią, polichromia z początku XIX w., być może wykonana przez Antoniego Smuglewicza.
- późnorenesansowy kościół św. Michała zbudowany w 1631 r., w okresie powojennym gruntownie odnowiony. W ołtarzu głównym barokowe rzeźby z połowy XVIII w., witraże z 1963 r. (Stanisław Powalisz).

źródła:
Jerzy Kwiatek, „Polska. Urokliwy świat małych miasteczek”, Sport i Turystyka MUZA SA, Warszawa 2003