Brześć Kujawski

Położenie:
Miasto położone na Pojezierzu Kujawskim, nad Zgłowiączką dopływem Wisły, na południowy zachód od Włocławka.

Historia:
W XIII w gród książąt kujawskich, w 1228 roku. Konrad I Mazowiecki, także książę kujawski, nadał tu Krzyżakom ziemię chełmińską. Na podgrodziu powstała osada targowo-rzemieślnicza, która w poł. XIII w. otrzymała prawa miejskie. Od podziału w 1267 r. księstwa kujawskiego stolica odrębnego księstwa, księciem brzesko-kujawskim został Władysław Łokietek, późniejszy król polski. W latach 1332-43 Brześć Kujawski był w rękach Krzyżaków, którzy zamek przenieśli na inne miejsce, a miasto otoczyli murami obronnymi. W XV-XVI w. miasto było ośrodkiem handlu zbożem, znano je również z wyrobu piwa. Po zniszczeniach jakie przyniósł najazd szwedzki podupadło i nigdy nie odzyskało dawnego znaczenia. Do rozbiorów był ośrodkiem województwa, najmniejszego w Rzeczpospolitej. W 1793 r. znalazł się pod zaborem pruskim, w l. 1807-15 był w Księstwie Warszawskim, później w Królestwie Polskim. Podczas okupacji hitlerowskiej włączony do Rzeszy, wtedy zagładzie uległa cała ludność żydowska, część Polaków wysiedlono do Generalnego Gubernatorstwa.

Warto zwiedzić:
- klasycystyczny ratusz z pierwszej połowy XIX wieku (proj. Henryk Marconi)
- gotycki kościół parafialny św. Stanisława Biskupa zbudowano ok. 1332 r., odbudowano po pożarach w 1556 i 1657 r., w 1710 r. przebudowano w stylu barokowym, gruntownie restaurowany w latach 1819-39, regotyzowany w latach 1908-09. Wewnątrz fragment późnogotyckiego tryptyku z ok. 1520 r., wykonanego przez jednego z uczniów Wita Stwosza, witraże z lat 1909-11 (projekt Konrad Krzyżanowski), polichromia z lat 1925-27 (Juliusz Makarewicz)
- zespół klasztorny Dominikanów Kościół św. Michała Archanioła, gotycki z 2 połowy XIV w., został przebudowany w XVIII w. w stylu barokowym, zachowany gotycki portal, barokowe wyposażenie. Przed kościołem leży głaz, na którym wg podania, siadał Władysław Łokietek. Przylegający do kościoła od północy budynek klasztorny, wielokrotnie niszczony, po pożarze w 1922 r. został odbudowany w 1928 r. w stylu neogotyckim.

źródła:
Jerzy Kwiatek, „Polska. Urokliwy świat małych miasteczek”, Sport i Turystyka MUZA SA, Warszawa 2003